(C) 1978 Desmond Morrist

Seksuele signalen vervullen in vier belangrijke zaken een functie: het zoeken, kiezen en stimuleren van een partner en de binding aan een partner. Eerst het zoeken van een partner: bij het begin van de geslachtsrijpheid treedt er een plotselinge toename van bepaalde soorten activiteiten op. Behalve voor evenementen als dansavondjes en feestjes krijgen tieners een sterke drang om zonder ouderlijk toezicht 'er op uit' te gaan. De chaperonne was een uitvinding van een vroegere periode, die nodig was om deze drang binnen de perken te houden in gevallen waar het zoeken van een partner de jongelui om economische of statusredenen uit handen was genomen.

In de meeste moderne maatschappijen bestaan er voor jonge ongepaarde mannen en vrouwen informele gelegenheden om samen te komen, die iets weg hebben van een tableau de la troupe. Een daarvan is bijvoorbeeld de 'pantoffelparade'. Jonge meisjes lopen gewoon wat, vaak arm in arm, niet speciaal ergens heen, en doen alsof ze de jongens die naar hen zitten te kijken of op een afstand achter hen aanlopen, niet opmerken. De meisjes vertonen verlegenheids signalen met veel gegiechel en gefluister, met vaak de handen voor de mond. De jongens nemen vaak een uitdagende houding aan, veinzen onverschilligheid, slenteren nonchalant, staan of zitten wijdbeens op primatenmanier hun kruis presenterend, of roepen agressief of ook wel beledigende opmerkingen naar hen. Het is opvallend dat jongens met jongens en meisjes met meisjes samenklitten. Het kost de eenling veel moeite zich uit de eigen seksegroep los te maken en naar de andere over te steken. In de loop van dit soort algemene activiteiten wordt de keuze wél gemaakt, maar gewoonlijk wordt pas later contact gelegd, in een minder remmende atmosfeer en in afwezigheid van derden.

De wat formelere evenementen, zoals dansavondjes, versnellen dit proces doordat ze een aanleiding verschaffen om contact te maken met een lid van de andere sekse. Maar toch is op tieneravondjes de dansvloer omzoomd met niet gemengde samenklittende groepjes, die hun kandidaten van een afstandje met de ogen volgen.

In vele gevallen wordt het probleem een partner te vinden opgelost dank zij de tegenwoordig gebruikelijke coëducatie, of werksituaties waarin belde seksen vertegenwoordigd zijn. In zulke gevallen kan het niet anders of ze leren elkaar wat persoonlijker kennen. Desondanks zijn bals, feestjes en andere vormen van gezelligheidsbijeenkomsten nog even sterk in trek als vroeger. Ze blijven een goede gelegenheid om de seksen intensiever met elkaar te vermengen en een grotere keuze aan partners te verschaffen.

De keuze van een partner hangt van vele factoren af. Fysieke aantrekking is uiteraard van belang, waarbij de diverse seksesignalen een rol spelen, maar het gedrag is ook essentieel. Er zijn vele kleine tekens waarmee iemand kan aangeven of hij zich tot een ander aangetrokken voelt. Sommige daarvan zijn overduidelijk, andere niet, maar ze treffen allemaal doel. 'Warme' gebaren zijn o.a. de ander een beetje langer dan gebruikelijk in de ogen kijken, kleine aanrakingen zoals de hand even op de ander te leggen; een beetje dichter bij de ander gaan staan of zitten dan gewoonlijk; wat meer glimlachen en de blik over de ander zijn lichaam laten gaan; extra nadrukkelijk instemmend knikken; recht tegenover elkaar zitten met 'open' lichaam, dwz. zonder bescherming- of barrièresignalen; bij het praten wat meer 'illustrerende' handgebaren maken dan anders; snelle blikken naar de ander om zijn reacties vaker dan gewoonlijk te toetsen, met de ogen tamelijk wijd open en de wenkbrauwen opgetrokken; de tong meer bewegen en de lippen vaker bevochtigen dan anders.

Bewust of onbewust begrijpt de partner uit deze tekens dat de ander hem of haar aardig vindt. Daarnaast heeft ook de verbale communicatie een speciaal karakter. In het typische geval is het gesprek een zoeken naar gemeenschappelijke voorkeuren en opvattingen. Als ze zich lichamelijk sterk tot elkaar aangetrokken voelen, hebben ze de neiging de eigen opvattingen en voorliefdes te onderdrukken om een verbale botsing te voorkomen. Vragen krijgen een instemmend antwoord, dat misschien onoprecht is maar toch de groeiende vertrouwelijkheid bevorderd. Maar als er te veel verschil van mening is en wordt verzwegen, kan de wederzijdse lichamelijke aantrekking daaraan uiteindelijk ten onder gaan.

Bij de partnerkeuze kunnen specifieke erotische gebaren een rol vervullen, zoals golvende bewegingen met het lichaam bij het dansen, die de seksesignalen en de persoonlijke hoedanigheden van de partner accentueren. Seksuele intentiebewegingen en imitatie copulatiebewegingen komen ook op de dansvloer voor, vooruitlopend op de dingen die misschien komen gaan. Dansbewegingen variëren van 'naderen en weglopen' zoals in vele volksdansen, via gestileerde omhelzingen zoals in de meeste traditionele stijldansen, tot imitaties van paringsbewegingen zoals de moderne go-go-dans. In dit laatste geval is de vrouw in het nadeel, omdat gewoonlijk de man tijdens de copulatie de sterkste bewegingen maakt. Maar dit wordt opgelost doordat de meisjes bij de go-go-dans ook mannelijke copulatiebewegingen maken, met het voorwaarts stotende bekken. Het doet denken aan buikdansen, maar dat is op een iets andere manier ontstaan. Dit vindt zijn oorsprong in de harem, waar meisjes bijna vastgeroeste meesters van dienst moesten zijn en met hun draaiende bekkenbewegingen zo'n versleten man tot een orgasme bedoelden te krijgen met een minimum aan bekkenbewegingen van zijn kant. De buikdans heeft daarom als erotisch vertoon meer zeggingskracht dan alle andere vrouwelijke dansvormen.

Als er zich eenmaal een band begint te vormen tussen een man en een vrouw, volgt er een periode van toenemende lichamelijke intimiteit. Een paar stapt gewoonlijk niet rechtstreeks van de eerste kennismaking over op de paring, met als uitzonderingsgeval de prostitutie. Door een grotere mate van intimiteit geleidelijk op te bouwen houden de partners de mogelijkheid open om hun vrijage in elk stadium te beëindigen. Als de binding aan elkaar niet soepel verloopt, kunnen ze de relatie verbreken lang voordat ze het stadium hebben bereikt waarop er van een mogelijke bevruchting sprake is. Sinds er anticonceptiemiddelen bestaan is dit niet meer zo'n probleem, zodat tegenwoordig vele vrijages hun beslag krijgen binnen een periode die in minuten in plaats van in weken of maanden kan worden uitgedrukt. Maar ondanks de pil zijn de meeste mensen nog steeds niet geneigd hals over kop op de climax van de seksuele gedragsketen af te stevenen. Met een langere inleidende fase is er tijd om een zorgvuldig oordeel te vormen, wat erg moeilijk wordt als men alleen moet liggen, zonder verdere erotische 'opkikkers'. Er zijn echter biologische gegevens die duidelijk iets anders doen veronderstellen. Bij andere primaten treedt er een korte periode van seksuele bereidheid op bij elke ovulatie. Elke maand verandert het wijfje in die periode van uiterlijk - de genitaalstreek zwelt op en wordt roder - en voelt ze zich aangetrokken tot en is aantrekkelijk voor de mannetjes. Buiten die periodes, als ze niet ovuleert en dus ook niet vruchtbaar is, is ze seksueel niet geïnteresseerd noch interessant. M.a.w. bij apen treedt seksuele activiteit op als het tot voortplanting kan leiden, maar anders niet. Dit is een vereenvoudigde voorstelling van zaken, maar in essentie is dit de situatie zoals die voor onze niet-menselijke verwanten geldt.

Tijdens de paring verandert de polsslag bij de mens aanzienlijk. Tijdens het voorspel neemt bij de man het polstempo langzaam toe, bij de intromissie bereikt het een hoog niveau dat constant blijft totdat het bij de ejaculatie tot 150 omhoogschiet. Bij de vrouw heeft de polsslag een soortgelijk verloop, maar er treedt op het moment van de intromissie een veel sterkere toename op, en het tempo fluctueert sterker rond de toenemend intensieve orgastische episoden. (Naar Ford en Beach.)

Bij de mens is de seksuele situatie geheel anders. Hier is de vrouw gedurende haar hele maandcyclus seksueel aantrekkelijk, ongeacht of ze vruchtbaar is of niet. Een man kan niet eens weten of de vrouw met wie hij paart vruchtbaar is, als hij daar niet speciaal moeite voor doet. Alleen als hij de data van haar menstruatie precies bijhoudt of haar temperatuur regelmatig controleert, kan hij enige zekerheid hebben of zijn zaadlozing functioneel is uit voortplantingsoogpunt. Bij de mens is dus de oorspronkelijke koppeling tussen seksuele activiteit en ei-produktie verloren gegaan. De seksuele bereidheid van de vrouw is in principe altijd op te wekken, en ze is fysiek altijd stimulerend. Haar signaalstructuren, de ronde billen en borsten, worden niet sterker of zwakker in de loop van de maandcyclus. Ze zijn de, hele lange periode van geslachtsrijpheid aanwezig en ze is zelfs tijdens zwangerschappen en zoogperiodes toegankelijk. Er zijn alleen korte non-seksuele periodes rond de geboorte van een kind. Zelfs na de menopauze blijft de vrouw seksueel actief.

Het is dus duidelijk dat seksuele activiteit bij de mens niet alleen voor de voortplanting dient, maar ook als bindende factor tussen de partners en elke morele code die eropuit is de spontane seksuele uitingen tussen een gevormd paar te reduceren is gewoon gevaarlijk voor een gezond gezinsleven. Een beruchte kwestie zijn met name de warhoofdige opvattingen over het orgasme bij de vrouw. Aangezien dat orgasme overbodig is voor de voortplanting, is het vaak bestempeld als alleen maar 'genotzoekers neigingen'. In werkelijkheid is het een heel speciale evolutionele ontwikkeling van groot belang, die - in een ongeremde verhouding - bij belde partners de bevrediging garandeert die een enorme steun betekent bij het in stand houden en versterken van de paarband. Bij wijfjes apen veroorzaakt de copulatie geen sterke opwinding die tot een orgasme leidt en er wordt ook geen blijvende paarband gevormd. Ze houden zich ook niet op met uitvoerige of langdurige lichamelijke intimiteiten voor de copulatie. Als men dus de mens beschrijft als de 'primaat met de meeste seks' dan slaat dat niet op de tegenwoordige manier van liefde bedrijven, maar op de fundamentele biologische geaardheid van de mens.

Als we zoveel meer seksuele intimiteiten kennen dan andere primaten, waar zijn die dan vandaan gekomen? Het blijkt dat de meeste van onze volwassen seksuele lichaamscontacten ontleend zijn aan de intieme contacten die we als kind met onze ouders meemaken. Ook in die tijd vormen we een liefdesband. met uitvoerige omarmingen, liefkozingen, kussen en strelingen. Naarmate we ouder worden verminderen we die contacten. Als schoolkind bereiken we het punt dat we ons aan de intimiteiten van onze ouders onttrekken en ons er steeds meer tegen verzetten. Als we ons dan hebben teruggetrokken uit de lichamelijke band van onze kinderjaren en in elk opzicht los staan van onze ouders, zijn we klaar voor onze eigen geslachtsrijping. Als die voltooid is brengt die ons weer terug in de liefderijke sfeer van lichamelijke intimiteit, nu met een partner in wording. Alle oude liefkozingen en omarmingen verschijnen weer op het toneel, met toenemende overgave, todat we - naakt in de armen van onze geliefde - weer in een stadium van lichamelijke intimiteit verkeren dat we sinds we als blote baby in moeders armen lagen niet meer hebben gekend.

Dit proces is door Freud achterstevoren gedraaid met zijn theorie over de infantiele seksualiteit. Daarin worden de zeer uitvoerige lichamelijke contacten in de eerste levensjaren beschouwd als een vroege manifestatie van volwassen seksualiteit, terwijl in feite de volwassen lichaamscontacten juist gemodelleerd zijn naar de infantiele. De band tussen moeder en kind is primair en ontstaat uit hun onvermijdelijk nauwe lichamelijke betrekkingen, en hetzelfde systeem treedt weer in werking bij jonge gelieven, die elkaar de contacten bieden die belangstelling, zorg en liefde zijn gaan betekenen. Het omdraaien van dit verhaal heeft onnoemelijk veel kwaad gedaan. Vele ouders kregen er schuldgevoelens van als ze het fijn vonden met hun kinderen te vrijen en het maakte hen terughoudend ten opzichte van fysieke uitingen van liefde. Als deze terughoudendheid de les is die zij hun kinderen hebben meegegeven, dan zal het die kinderen later waarschijnlijk veel tijd kosten om het belang van intensieve lichamelijke vertrouwelijkheid voor hun volwassen liefdesrelaties te ontdekken. Een jeugd vol liefde bevordert een liefderijk volwassen leven, en een liefderijk volwassen leven geeft een stabiel gezin, met een warm hart van expressieve seksualiteit.